تبلیغات
نماز و جوان - آداب و آثار نماز جماعت

آداب و آثار نماز جماعت


 
 
آداب نماز جماعت

1- به نماز جماعت اهمیت بدهید ترك نماز جماعت ،اگر از روی بی احترامی باشد،جایز نیست.
2- با خاطر ایرادات جزیی امام جماعت، ماز جماعت را ترك نكنید.
3- در هر حال نماز جماعت تشكیل دهید: حتی با دوستان و اهل خانواده
4- هیچ گاه نماز جماعت را به بهانة درس و كار و... ترك نكنید.
5- هیچ وقتبه امید با گام اینكه در نماز فردی حال بهتر و حضور قلب بیشتری دارید ،نماز جماعت را ترك نكنید.
6- بهتر است قبل از اذان برای جماعت  اماده شده باشید 
7- (اطرافیان خود را برای شركت در نماز جماعت تشویق كنید ( با قول و عمل)
8-  چنانچه قبل از اقامة ماعت نماز را فرادی خواندید بهتر است دوباره نماز را با جماعت بخوانید
9- برای شركت در نماز جماعت بهترین لباسهای خود را بپوشید، و عطر بزنید.      
10-پیش از حضور در جماعت، بوی بد لباس و اعضای بدن خود را از بین ببرید.


زیباساز

11-سعی كنید از ابتدا به جماعت برسید ؛تا فضیلت و ثواب تمام آنرا درك كنید.
12- هیچگاه با اصرار از دیگران نخواهید كه در بین صفوف به شما جا دهند.
13-در صف نماز  جماعت صفها را منظم تشكیل دهید.
14- هیچگاه نسبت به ایستادن در كنار افراد ضعیف و فقیر تكبر نكنید.
15- مراقب باشید، به جهت شرور و تكبر، در صف‌های جلو نایستید و برای ریا در صف‌های عقب قرارنگیرید.
16-پای خود را روی جانماز و مهر دیگران نگذارید.
17-متوجه نماز خود باشید و از توجه دیگران و اعمالشان خودداری كنید.
18-در اعمال نماز جماعت زیاد از امام جماعت عقب نیفتید.
19-دراز كار،صدای خود را به دری بلند نكنید كه مزاحم دیگران بوده و تمركزشان را به بزند.
20- برای رسیدن به ثواب بیشتر، زود تكبیر گفته و اقتدا كنید.
21- هر گاه خواستید در حال ركوع اقتدا كنید، برای خبر كردن امام جماعت یكبار تكبیر گفتن كافی است آنرا تكرار نكنید و آیة صبر و ....نخوانید.
22- در خواندن دعاهای پس از نماز ؛با دیگران هم صدا و هماهنگ باشید.
23-پس از اتمام نماز،با برادران دینی احوالپرسی كرده و جویای احوال غائبین باشید.
24-هیچگاه از امام جماعت درخواست نكنید كه سرعت ماز را به دلخواه شما تنظیم كند.
25- درو وقت ورود و خروج،مراقب باشید پای خود را روی كفش دیگران نگذارید.
26- مستحب است بعد از گفتن قد قامت الصلوه امام جماعت ،مأموین برخیزید.
27- اگر در صف‌های جماعت جا باشد ،مكروه است انسان تنها بایستد.
28-مكروه است مأموم ذكرهای نماز را طوری بگوید كه امام جماعت را بشنود.
29- پیامبر اكرم(ص) فرمودند:یك نماز جماعت بهتر است از چهل سال نماز فرادی در خانه.
30- شركت در نماز جماعت برای هر كس مستحب است به ویژه برای همسایه مسجد.
31-مستحب است كه انسان صبر كند كه نماز را به جماعت بخواند.
32- نماز جماعت، هر چند اول وقت خوانده نشود،از نماز فرادی اول وقت بهتر است.
33- نماز جماعتی كه مختصر خوانده می‌شود،از نماز فرادایی كه طول بدهد بهتر است.
34- امام یا مأموم می‌توانند نمازی را كه به جماعت خوانده دوباره به جماعت بخوانند،در صورتی كه جماعت دوم و اشخاص آن غیر از اول باشند.
35-فاصلة امام و مأموم و فاصلة صف‌ها زیاد نباید باشد.
36- كسی كه ایستاده نماز می‌خواند، نمی‌تواند به كسی كه نشسته یا خوابیده نماز اقتدا كند.
37-مستحب است امام در وسط صف بایستد و اهل علم ،كمال و تقوی در صف اول بایستند. 
 

به كوشش فرهاد نشاط فر،كارشناس آموزش و پژوهش
 

نویسنده:فاطمه وثوقى 
 

آثار فرهنگى، اجتماعى و تربیتى نماز جماعت

 
خبرگزاری فارس:واژه «صلاة» در لغت به معناى دعاست از آنجا كه نماز شامل دعا نیز مى باشد این واژه از معنى لغوى خود به اعمالى كه نماز خوانده مى شود, نامگذارى شد. مقاله حاضر به بررسى مختصرى در مورد آثار فرهنگى, اجتماعى و تربیتى نماز جماعت مى پردازد.
 

((اقم الصلاه لذكرى))(1) 
براستى چرا نماز از میان اعمال و عبادات دین به عنوان یاد خداوند و عمود دین معرفى و توصیه شده است و اندازه ثواب این فریضه بهنگام برپایى با جماعت خارج از تصور انسان است. 
حضرت پیامبر(ص) فرمودند: ((اگر تعداد نمازگزاران صفوف جماعت از 10 نفر فراتر رود, پاداش هر ركعت آن, آنقدر زیاد مى گردد كه حتى اگر تمام آسمانها كاغذ شود و تمام دریاها مركب, و همه درختان قلم گردند و همه فرشتگان مإمور نوشتن آن, نمى توان پاداش آن را ثبت نمود و پاداش آن فقط در خور محاسبه ذات بیكران الهى است.))(2) 
در حدیثى دیگر حضرت فرمودند: ((هر كس مقید به حضور در نماز جماعت تحت هر شرایطى باشد از پل صراط همچون برق عبور مى كند و به بهشت نائل مى گردد.))(3) 
مقاله حاضر به بررسى مختصرى در مورد آثار فرهنگى, اجتماعى و تربیتى نماز جماعت مى پردازد. 
لكن در این میان نباید از مكان نماز جماعت (مسجد) غفلت كرد. 
واژه ((صلاه)) در لغت به معناى دعاست از آنجا كه نماز شامل دعا نیز مى باشد این واژه از معنى لغوى خود به اعمالى كه نماز خوانده مى شود, نامگذارى شد. بنابراین انسان نمازگزار روزانه 3 یا 5 نوبت به درگاه خالق خود دعا مى كند. به این معنا كه خدا را به یارى خود مى طلبد و از او انتظار امید به زندگى شایسته را دارد. 
این نوع ارتباط معنوى به اعتقاد روانشناسان به (درونى شدن) منجر مى شود. كه در این صورت انسان موحد كسى را جز خداى سبحان امید و پشتوانه خود نمى داند و این احساس مایه انگیزش او در تمام عرصه ها خواهد بود. با توجه به اینكه خالق هستى (رب العالمین) است و تمامى فرهنگ از جانب او به بشر رسیده است, شیوه دعا كردن را به بنده خود آموزش داده كه چگونه با خداى خود سخن بگوید و چه چیزى را از او مسئلت نماید. آنچه در منابع روایى به عنوان عمود دین از نماز یاد شده, در واقع مى توان گفت, به منزله شاهرگ حیات طیبه است كه بنده نمازگزار به دست خود مقدمات آن را فراهم كرده و بنایى محكم و رو به آسمان, به طرف بالا پیش مى برد. تا در هنگام نیاز, بر آن تكیه زده و كمر راست كند. 
پس بنابراین, این ستون هرچه بیشتر و محكمتر بنا شود بهره ورى آن نیز افزون خواهد بود. 
حال كه دانستیم نماز دعا و نیایش به سوى معبود و ستون دین است, سزاوار است كه این ستون در مكان هاى مقدس مسجد توسط افراد صالح و پرهیزگار برپا شده و حفظ و حراست گردد. 
با مرور آیات و روایات در مورد نماز به این نكته مهم پى مى بریم كه نماز سررشته ارتباط بنده با خالق بوده و جذابیت این رشته بسان آهن ربا نمازگزاران متعهد را در اوقات معین روزانه سه یا پنج بار به سوى مكانهاى برگزارى نماز جماعت به قصد احیإ ستونهاى جدید و بسیار مى كشاند. 
قطع نظر از احیإ ستونهاى جدید و افزون, استحكام بناى عظیم دین و آئین نیز افزون گردیده و سالیان دراز نسلهاى آینده در زیر سایه آرامش بخش آن به حیات طیبه خود ادامه خواهند داد. در این رابطه قرآن كریم مى فرماید: 
((انما یعمر مساجد الله من آمن بالله والیوم الاخر واقام الصلاه وآتى الزكاه ولم یخش الا الله فعسى اولـئك ان یكونوا من المهتدین)).(4) 
واژه ((انما)) كه در عربى به معناى حصر است, تعمیر مساجد منحصر به افراد نمازگزار شده مى فرماید: ((منحصرا تعمیر مساجد خدا به دست كسانى است كه به خدا و روز قیامت ایمان آورده و نماز (پنجگانه) بپا دارند و زكاه مال خود بدهند و از غیر خدا نترسند آنها امیدوار باشند كه از هدایت یافتگان راه خدا هستند.)) 
 

آثار فرهنگى در نماز جماعت چگونه تحصیل مى شود؟

 
همانطور كه مسجد در صدر اسلام محل پذیرش افراد مختلف و محل اجتماعات سیاسى, فرهنگى, اجتماعى بود, امروز نیز پذیراى مربیان و متربیان جهت تعلیم و تربیت و مكان اوج سالكان راستین است. 
در اینجا ذكر این نكته لازم است و آن اینكه حضور فیزیكى امام جماعت عملا در میان همه اقشار مختلف مردم مسلمان و نمازگزار یا ممكن نیست و یا به صورت ملاقات با بخش كوچكى از مردم امكان پذیر است. اما به بركت حضور در نماز جماعت ارتباط معنوى و صمیمانه مردم با امام جماعت میسر مى گردد و مردم به عنوان پیام رسانان دین از وجود ائمه جماعات بهره مند مى گردند. و متقابلا آنها نیز درصدد بالابردن سطح فرهنگ و آگاهى اسلامى مردم نمازگزار تلاش مى كنند. و به یارى یكدیگر یك فضاى سالم و پاكیزه براى رشد اركان اسلامى و ارزشى مهیا مى نمایند. 
همانطور كه مى دانیم تربیت, اركان حیات اجتماعى انسان است, و لذا توجه به ابعاد مختلف تربیتى, توجه به شخصیت والاى انسان است. در اصول تربیتى, محیط زیست یكى از عوامل تإثیرگذار بوده و مى تواند كفه ترازوى تربیت را به نفع خود سنگین نماید. بنابراین مساجد و مكانهاى برگزارى نماز جماعت به عنوان یكى از محورهاى تربیتى قابل توجه مى باشد. 
به هنگام اوقات نماز یومیه, با نداى موذن بندگان صالح, وقت شناس و وظیفه شناس به سوى میعادگاه روانه مى شوند حضور به موقع و منظم نمازگزاران اثر تربیتى مطلوب در ارج نهادن به نداى ((حى على خیر العمل)) دارد و نشانگر نیاز انسانها به اعمال نیك مى باشد كه در سایه انجام عمل خیر به آرامش درونى مى رسند و با عطر معنویت كه از وجود افراد صالح و متقى تراوش مى كند, روح خود را نیز معطر مى نماید. 
انجام اعمال عبادى نماز جماعت به صورت یك دست و منظم, بیانگر این حقیقت است كه اگر افراد مسلمان اراده بكنند مى توانند در تمام امور زندگى نظم و انضباط داشته و با بهره گرفتن از قابلیت هاى نهان و آشكار خود, حلال مشكلات خود و دیگران باشند. 
به عبارت دیگر هم اكنون كه جماعت مومن نمازگزار اراده كرده و به دلخواه و به صورت اختیارى همه با هم, در كنار هم براى احیإ شعائر اسلامى قدم پیش گذاشته و مصمم به انجام آن هستند, به همان نسبت خواهند توانست در سایر امور دینى پیش گام بوده و با بهره گیرى از نیروى ایمان و استعدادهاى موجود, قله هاى كمال را تسخیر كنند. و هرگاه این رفتارها به صورت مدام و مستمر صورت بگیرد (حضور در جماعت) از خلاقیتها و صفات خدا پسندانه افراد صالح بهره برده و متإثر شده, در نتیجه به اصلاح و خودسازى پرداخته و این شكوفایى را به جامعه نیز سرایت خواهند داد. در علم روانشناسى این مرحله از رفتار به رمز خویشتن یابى معروف است, مساجد و سایر مكانهاى نماز جماعت علاوه بر محل نیایش بودن, منابع اشاعه فرهنگ اسلامى و محل به نمایش گذاشتن قدرت و اقتدار امت اسلامى نیز مى باشد. و روزانه سه یا 5 بار افراد مومن در خدمت خالق خود بوده و براى جان نثارى و اطاعت از سایر اوامر مولا اعلان آمادگى مى كند و نفس این عمل هشدارى است براى دشمنان اسلام, و گام نخستین براى حركت احیإ عدالت اجتماعى و ظلم ستیزى. 
علاوه بر مطالب ذكر شده اجتماع مسلمین در نماز جماعت بسان دژ محكم و سنگر مقاومت و مقر فرماندهى و محل تصمیم گیریهاى مهم سیاسى, فرهنگى و اجتماعى مى باشد. و در برابر توطئه گران و بدخواهان دین, اعلام موضع كرده و آرامش نسبى آنها را به هم مى ریزد. 
امام راحل(ره) در این رابطه فرمودند: ((شما ملت براى اسلام قیام كردید و براى اسلام این همه زحمت كشیدید و دارید مى كشید. مراكزى كه مراكز بسط حقیقت اسلام است,. .. فقه اسلام است و آن مساجد است, اینها را خالى نگذارید این یك توطئه است كه مى خواهند مسجدها را كم كم خالى كنند. مساجد باید مركز تربیت صحیح باشد...))(5) 
اكنون كه سخن از مسجد به میان آمده اشاره اى هم به محراب مسجد داشته باشیم. همانطور كه در مقر فرماندهى, فرمانده ارشد در مكان مخصوص قرار مى گیرد و خط و رمز را مشخص مى نماید و دیگران از او پیروى مى كنند, در مسجد نیز محراب مسجد از یك چنین جایگاهى برخوردار است و امام جماعت به عنوان مربى و رهبر در محل محراب به انجام اعمال عبادى نماز مشغول شده وسایر نمازگزاران از وى پیروى كرده و دنباله رو وى مى باشند. 
محراب مسجد همانطور كه از نامش پیداست محل جنگ با شیطان است. در اینجا لازم است به نكته اى ظریف اشاره كنیم و آن اینكه از نظر روانشناسى ممارست دائمى انسان با هر چیزى اثر پذیرى را به دنبال خواهد داشت و انسان را قرین خود خواهد كرد. 
بنابراین مشاهده روزانه (محراب عبادت) با توجه به فلسفه وجودى محراب, به تدریج توجه افراد نمازگزار را از دشمن درون به دشمن بیرونى معطوف خواهد كرد. 
به عبارت دیگر اكنون كه شیطان درونى به چشم مشاهده نمى شود شیطان بیرون كه همانا دشمنان دین اسلام هستند مظهر شیطانند. و قابل موضع گیرى, پس اولین گام, مبارزه با شیطان و ظلم ستیزى در نماز جماعت برداشته خواهد شد. 
هرگاه این احساس و طرز تفكر در جمع نمازگزاران به وجود بیاید, بدون آنكه در این باره با یكدیگر به گفتگو بپردازند همگان نسبت به دشمن خویش اظهار تنفر مى كنند و مانند هیزمى هستند كه مهیاى روشن كردن است و این احساس زمانى به اوج مى رسد كه خطیب جمعه یا جماعت, طى خطابه اى مردم را نسبت به دشمنان دین آگاه كرده و یا در آنها انگیزه هاى نفرت را بیدار كند. و لذا دیده مى شود غالب تظاهرات و اظهار تنفر, نسبت به دشمنان و توطئه گران بعد از نمازهاى جماعت و جمعه صورت مى گیرد. 
در تاریخ فلسطین آمده است كه غالب راهپیمایى هاى مردمى به رهبرى روحانیت بعد از نمازهاى جماعت شكل مى گرفت و همراه با پیروزى بود.)) 
روانشناسان معقتدند هرگاه افرادى عصبانى باشند و در عین عصبانیت اگر با اسباب و ابزارى كه از عوامل تحریك كننده است روبرو شوند عصبانیت آنها شدت خواهد یافت. پس بنابراین نظریه حضور نمازگزاران متنفر از شیطان و مظاهر شیطانى در كنار محراب عبادت, انگیزه ظلم ستیزى را تقویت مى كند و فرهنگ ظلم ستیزى به دست فراموشى سپرده نمى شود. و بلكه همواره افراد مسلمان در حال آماده باش روحى وفیزیكى قرار مى گیرند و از دشمن خود غافل نمى باشند. چنانچه در شكل گیرى و تداوم انقلاب اسلامى ما این تفكر و احساس نقش كلیدى به همراه داشت. 
در واقعه كربلا روز عاشورا امام حسین(ع) و انصار باوفایش بعد از انجام نماز ظهر, لباس شجاعت و شهامت بر تن كرده و بر علیه ظلم بنى امیه وارد میدان نبرد شدند و دلیرانه در ركاب امام, جام شهادت را نوشیدند. 
سربازان دلیر ایران زمین نیز غالبا بعد از نماز جمعه و جماعت عازم جبهه هاى نبرد مى شدند. و طبق آنچه كه راویان جنگ نقل مى كردند, حمله هاى بسیارى, بعد از نماز صورت مى گرفت. 
 

فرهنگ همكارى و تعاون


همكارى و تعاون كه از عوامل وحدت آفرین و استحكامبخش جامعه هستند غالبا در نماز جماعت بیش از سایر اجتماعات به چشم مى خورد. مراعات حقوق دیگران و یارى آنها, رسیدگى به مشكلات برادران دینى در نماز جماعت مطرح شده و به همت مردم كارهاى مفید و مهم صورت مى گیرد. 
به عنوان مثال در اجتماع جمعه و جماعت از مردم خواسته مى شود كه براى رفع خشك سالى در نماز استسقإ حاضر بشوند. و مردم با انگیزه ((تعاونوا على البر)) سه روز به خاطر همنوعان خود روزه گرفته و نماز مى خوانند. اینگونه اعمال نه تنها مشكلات مومنین را از سر راه برمى دارد, بلكه از عوامل پیوند اجتماع و مردم نیز هست, افراد نمازگزار با حضور خود در صفوف نماز به ((اعتصموا بحبل الله)) جامه عمل مى پوشانند. 
امام صادق(ع) مى فرمایند: ((به هم بپیوندید و با هم نیكى كنید و به هم مهربانى كنید و برادران خوشرفتارى باشید, چنانكه خداى عزوجل به شما فرموده)) از فرما(6)یشات امام استفاده مى شود كه تعاون و نیكى مهربانى به همراه داشته و موجب جلب سایر مومنین به جمع نمازگزاران مى گردد. امروز در جوامع غیر مسلمان عامل اصلى از هم گسیختگى ملتها و دولتها عدم وجود عاطفه و تعاون و دلسوزیست. 
رسول مكرم اسلام مى فرمایند: ((من اصبح لا یهتم بامور المسلمین فلیس بمسلم;(7) هر كس صبح كند و اهتمامى به كار مسلمانان ندارد, پس مسلمان نیست.)) هرگاه مومنین در سه وعده حضور به امور برادران خود همت بگمارند دیگر تنش روانى در جامعه وجود نخواهد داشت. خداوند سبحان دعایى را قرین اجابت كرده كه در جمع مسلمین دعا شده باشد كه نوعى تعاون به شمار مى رود. 
 

فرهنگ ایثار و انفاق


از دیگر بركات نماز جماعت اشاعه فرهنگ ایثار و انفاق است, كه گاهى در حد اعلا و ممتاز مشاهده مى شود. 
جمع نمازگزارانى كه در حال نماز از خداى مهربان هدایت و نعمت را مسئلت مى نمایند ((صراط الذین انعمت علیهم...)) به تبع این درخواست خود نیز گامى در جهت نعمت بودن براى سایر برادران خود برمى دارد. اعلام نیاز بعد از نماز و به دنبال آن اقدام عمل افراد, از شاخصه هاى فرهنگ جمع نمازگزار است زمانى كه آیات ((اهدنا الصراط)) خوانده مى شود همگان هدایت را براى همنوعان خود مى خواهند, در واقع با دعاى خود به دیگران احسان مى كنند. در برخى از آیات نماز و انفاق قرین هم آمده اند: 
((والذین صبروا ابتغإ وجه ربهم واقاموا الصلاه وانفقوا مما رزقناهم))(8) 
و هم در طلب رضاى خدا راه صبر پیش مى گیرند و نماز بپا مى دارند و از آنچه نصیبشان كردیم پنهان و آشكار انفاق مى كنند)) ((الذین یقیمون الصلاه ومما رزقناهم ینفقون اولـئك هم المومنون حقا لهم درجات عند ربهم ومغفره ورزق كریم))(9) و نماز را با حضور قلب بپا مى دارند و از هرچه روزى آنها كردیم (علم و جاه و مال) انفاق مى كنند. آنها براستى و حقیقت اهل ایمانند و نزد خدا مراتب بلند و آمرزش و روزى نیكو (علم و ادب) مخصوص آنهاست. 
بطور طبیعى اطلاع رسانى در مورد نیاز و مشكلات مردم محروم در حالت عادى امكان پذیر نیست و در صورت اقدام به اطلاع رسانى تنها بخش كوچكى از جامعه مطلع مى شوند. اما حضور در جماعت این كار را سهل و ساده و به صورت مطلوب امكان پذیر مى نماید. و اقشار مختلف مردم از هر گوشه و كنار شهر در اسرع وقت به نداى هل من ناصر برادران محروم خود لبیك مى گویند و این رفتار و اعمال انسانى احساس عاطفى را رشد مى دهد. 
 

آثار اجتماعى

تعهد 
میان ادیان و مكاتب, اسلام بیشترین توجه را براى مراعات و حقوق انسانها قائل شده و به عنوان حق الناس در جایگاه عدالت اجتماعى آن را مطرح كرده است. هنگام برپایى نماز جماعت مومنین ملزم به مراعات آداب و احكام نماز از جمله غصبى نبودن مكان نماز هستند, به این معنا كه هرگاه مومن سجاده خود را قبل از سایرین در محل نماز گسترده باشد دیگران حق ندارند آن را برداشته و خود در آن محل به نماز بایستند. همین تعهد در وجود جمع نمازگزار ملكه شده و در سایر امور آنها نیز سرایت داده مى شود و ناخودآگاه تبدیل به یك رفتار اجتماعى مى گردد. 
تعهد به حضور مستمر و منظم در نماز جماعت نیز تمرینى است براى سایر تعهدات ملى و مذهبى, به بركت این اخلاق پسندیده محیط كارى و زندگى از یك امنیت و آرامش مطلوب برخوردار مى شود و از سوى دیگر به تنش زدایى كمك چشم گیرى مى كند. احساس مسئولیت قطعا انسان را به تعهد وادار مى كند و سبب حل بسیارى از مشكلات اجتماعى مى گردد. به عنوان مثال در محیط كارى پاسخ به موقع به نیاز ارباب رجوع, احساس عاطفى و صمیمى آنها را به دنبال خواهد داشت, كه هرگاه این نوع برخورد در همه محیطهاى كارى و زندگى اجرا شود, جامعه از یك امنیت نسبى برخوردار خواهد شد و اعتماد همگان را جلب خواهد كرد و مشاركت و همكارى را نیز به دنبال خواهد داشت. 
 

همدردى و... 
با تجدید حضور در نماز جماعت پیوند عاطفى و معنوى نیز تجدید مى گردد. حضور معنوى كه عامل گسترش مشتركات معنوى مى باشد, جمع نمازگزار را به همسویى و همفكرى فرا مى خواند و این احساس در آنها به وجود مىآید كه بنىآدم اعضاى یكدیگرند و بنابراین نباید از درد و رنج هموطنان خود غافل بشوند. و همین احساس از قوه به فعل تبدیل شده و افراد مومن را به سراغ دردمندان مى فرستد و با حضور فیزیكى و معنوى باعث تسكین آلام آنها مى گردد. 
در جبهه عمل نیز این رفتار به سایر مومنین انتقال داده مى شود و عزم همگان براى رفع گرفتاریها و احیإ آرامش روانى در جامعه فراهم مى گردد. همدردى و همدلى با مومنین در مكتب انسان ساز اسلام سرآغاز خردمندى است, بعد از ایمان به خدا, و در منابع روائى بدان توصیه شده است. 
یكى از علل شاد كردن قلب مومن كه در روایات به آن توجه شده است این است كه فرد مسلمان با انگیزه شاد كردن دل مسلمانى, با حضور سبز خود بار سنگین درد و رنج را از دوش برادر خود برگرفته و خود را با او شریك مى داند و عامل امیدوارى براى آنهاست و از سوى دیگر احساس همبستگى, مودت, همكارى بین اقشار مردم مسلمان زنده و با طراوت پابرجا مى ماند و آثار مطلوب آن در پرورش و تربیت نسل آینده متجلى مى گردد. 
بى شك شكوه و عظمت همدردى در نمازهاى جماعت بیش از سایر اجتماعات خواهد بود و به علت حضور مستمر مردم بدین سان پایه هاى بهداشت روانى در جامعه متزلزل نخواهد شد و جامعه از ابتلا به بیمارى دردناك (بى تفاوتى) نجات پیدا خواهد كرد. به قول روانشناسان در اثر ممارست فكرى و عمل مردم در سه وعده نماز جماعت به درونى شدن این افكار و رفتار منجر خواهد شد. و یك زندگى ایده آل را براى نسل امروز و آینده تدارك خواهد دید. احساس همدردى و همفكرى زمانى پدیدار مى گردد كه برادرى از درد و رنج برادرش مطلع شود و آن را درك كند. 
این احساس در اجتماع جماعت نمازگزار به راحتى قابل رویت و لمس مى باشد. كه مومنان در كنار هم قرار گرفته ضمن عبادت از حال یكدیگر نیز باخبر مى شوند و با هم تشریك مساعى مى نمایند و در صورت عدم حضور دوستى, سراغ او را مى گیرند. و چه بسا در پى او به تكلف نیز مى افتند. اسلام همدردى با سایر بندگان را امرى ضرورى تلقى مى كند و آن را عامل ثبات و آرامش جامعه مى داند. زمانى كه سپاه معاویه به یكى از شهرهاى بلاد اسلامى حمله مى كردند و خلخال از پاى زن یهودى درآوردند, مولاى متقیان فرمودند: اگر مسلمانى از این غصه بمیرد جاى سرزنش نیست. همدردى و همدلى در پایدارى ارزش هاى اسلامى نقش خوبى را ایفا مى كنند و یك حالت عرفان در دلها به وجود مىآورد كه همگان را به سوى معنویت سوق مى دهد. 
الكسیس كارل مى گوید: ((احساس عرفانى جنبش است كه از اعماق فطرت ما سرچشمه گرفته است و یك غریزه اصلى است, انسان همانطور كه به آب نیاز دارد, به خدا [ ومعنویت] نیز محتاج است, اما آنچه كه این احساس را پدید آورده یا بیزار كرده نقش اساسى را دارد.))(10) 
امام صادق(ع) فرمودند: مومن برادر مومن است, چشم و راهنماى اوست به او خیانت نكند و به او ستم نكند و او را گول نزند و با او وعده خلاف نكند.(11) 
در موردى دیگر امام چنین مى فرماید: ((مومن برادر مومن است چون یك تنند و اگر یكى را دردى رسد, در دیگر پاره هاى تن دریافت مى شود, و روحشان از یك روح است و براستى روح مومن به روح خدا پیوسته تر است از پیوستن پرتو آفتاب بدان.))(12) 
با توجه به توصیه هاى امام بر همه مومنان لازم است كه در هر حال از احوال یكدیگر باخبر بشوند و تا عضوى از اعضإ پیكر اسلامى آرام نگیرد آنها نیز آرامش نداشته باشند. 
 

دوستى ها 
از آنجا كه انسان موجود اجتماعى است در روابط اجتماعى ناگزیر از انتخاب دوست مى باشد. مى توان گفت یكى از اركان (وحدت) معاشرتها و دوستى هاى صحیح و سالم در مكان هاى نمازجمعه و جماعت است كه در اثر آشنایى و دیدارهاى روزانه به شكل احسن انتخاب دوست میسر مى باشد. و حتى ادامه دوستى این گونه افراد مى تواند در روز قیامت هم به صورت شفاعت چهره بنمایاند. ((این گروه مى توانند در چارچوب اذن الهى درباره افراد خاصى كه روابط معنوى آنان با خدا برقرار بوده و پیوند روحى آنها با شفیعان الهى نگسسته باشد, درخواست آمرزش گناه وطلب مغفرت بنمایند. لازم به ذكر است شفاعت مخصوص افرادى است كه خداپسندانه وارد صحنه قیامت گردند و از گناهانى كه سلب شایستگى شفاعت را مى كنند برحذر باشند.))(13) 
دوستانى كه در نماز جماعت انتخاب مى شوند براساس تولى و تبرى است و از اعتیاد و قاچاق و... سر درنمىآورد, دوستانى كه با معیارهاى دینى برگزیده شده اند همواره موجب زینت و سرافرازى انسان بوده اند نمونه هاى بارز این گونه دوستى ها را در دفاع مقدس به وضوح مشاهده كرده ایم كه چگونه تا پاى جان دوستان زخمى خود را از صحنه نبرد خارج مى كردند. و نكته مقابل این نوع دوستى, دوستى افراد غیر صالح و غیر منفى است كه غالبا به هنگام گرفتارى نه تنها از دوست خود حمایت نمى كنند, بلكه او را لو مى دهند و یا تنها رها مى كنند! 
قرآن مى فرماید: ((ویوم یعض الظالم على یدیه یقول یا لیتنى اتخذت مع الرسول سبیلا (14) یا ویلتى لیتنى لم اتخذ فلانا خلیلا لقد اضلنى عن الذكر بعد اذ جإنى وكان الشیطان للانسان خ(15)ذولا)) 
به خاطر بیاور روزى كه ظالم دست خویش را از شدت حسرت به دندان مى گزد و مى گوید: اى كاش من با رسول حق راه دوستى و اطاعت پیش مى گرفتم. اى واى بر من كاش فلان را دوست خود انتخاب نكرده بودم او مرا از یاد حق گمراه ساخت, بعد از آنكه آگاهى به سراغ من آمده بود و شیطان همیشه مخذول كننده انسان بوده است. بنابر فرموده مفسران, این كار شاید به خاطر این باشد كه این گونه اشخاص هنگامى كه به گذشته خویش مى نگرند خود را مقصر مى دانند و تصمیم بر انتقام از خویشتن مى گیرند و لذا پشت دست خود را گاز مى گیرند. 
حضرت على(ع) مى فرمایند: ((همنشینى با دوست عاقل روح را زنده مى كند)).(16) 
و نیز مى فرمایند: ((با دانشمندان و حكما مجالست و همنشینى كردن عقل ها را زندگى مى بخشد و نفوس را از بیماریهاى اخلاقى شفا مى بخشد.))(17) 
در منابع روایى آمده است كه انسان با هر چیزى كه مونس شده و آن را دوست داشته باشد روز قیامت با همان محشور مى شود. 
 

نقش تربیتى 
تربیت زمینه ساز شكوفایى و تقویت رفتارها و اخلاق و آداب صحیح براى زندگى بهتر است . 
سالیان متمادى علماى تربیتى با تلاش خود سعى در پیدا كردن راه حلهاى مناسب براى تربیت بوده اند, اما على رغم زحمات انجام شده هنوز هم بشر نتوانسته است به یك تربیت ایدهآل دست یابد, یك فرد مسلمان براى تربیت به ابزار و لوازمى نیاز دارد كه خمیر مایه آن از منابع اسلامى دریافت مى شود مگر نه این است كه ما معتقدیم اصول اولیه تربیت توسط انبیإ الهى به دست بشر رسیده است بنابراین قبل از آنكه سراغ كتب و علوم جامعه شناسى, روان شناسى و تربیتى برویم بهتر است به منابع اسلامى و در رإس آنها به كتاب خدا رجوع كنیم. خداوند در كلام خود مى فرماید: ((یا ایها الذین آمنوا لا ترفعوا اصواتكم فوق صوت النبى))(18) اى اهل ایمان (با رسول با ادب سخن بگویید) فوق صوت پیامبر صدا بلند نكنید كه اعمال نیكتان (در اثر بى ادبى) محو و باطل شود و شما فهم نكنید. 
در این آیه شریفه اشاره به حفظ حرمت مربى شده كه متربى ملزم به رعایت آن مى باشد. به این معنا كه هرگاه انسانهاى هدایت نیافته و تربیت نشده به دیده عظمت و بزرگ به مربى خود ننگرند. در سخنان تربیتى او راهكارهاى تربیتى پیدا نخواهند كرد. و از نظر عمل خداوند سبحان در آداب نماز سلسله مراتب را به اینگونه مشخص كرده است كه شخص نمازگزار ابتدا با تكبیره الاحرام وارد نماز مى شود و در ركعت دوم شهادت به رسالت پیامبر خدا مى دهد و در پایان نماز با درود به صالحان نماز را به پایان مى رساند. 
نكته تربیتى این جاست كه جمع نمازگزاران به جماعت, طبق یك تربیت اسلامى كه ریشه آن در خانواده ها بنا نهاده شده احترام به امام جماعت, افراد مسن و سایر افراد مومن را به فراخور حال و موقعیت معنوى و... رعایت مى كنند. امور تربیتى غالبا با روان سر و كار دارند تا با جسم و آنچه از تربیت در رابطه با جسم بكار گرفته مى شود اكتسابى است از این رو حضور در جمع تربیت شده مى تواند راه سهل و آسان كسب آداب و اخلاق مقبول جامعه اسلامى را در اختیار جمع نمازگزار قرار مى دهد. 
علماى تربیتى نیز به این مطلب اذعان دارند كه اجراى مناسك دینى به منزله یادآورى و بازخوانى عقاید دینى است ((و تقید و التزام به قواعد و قوانین اخلاقى, نوعى در قید شدن است و انسانهاى خویشتن دار بهتر مى توانند این قید را بر خویشتن تحمیل كنند. مناسك دین نوعى تمرین براى خویشتن دارى و تحمل قیود است و مى تواند مقاومت در برابر جاذبه هاى نفسانى را افزایش دهد و موانع زیست اخلاقى را كم كند. ))(19) 
از دیگر نكات تربیتى نماز جماعت مى توان به وقت شناسى اشاره كرد. حاضر شدن منظم و مستمر بر سر نماز جماعت نوعى نظم در زندگى و سایر امور دینى آنها به وجود مى‌آورد به ویژه نظم در انجام فریضه نماز هر چند در غیر نماز جماعت بكند. 
خلاصه اینكه نماز جماعت مكان مقدسى است براى عروج به درجات عالى انسانى و رشته اى است براى پیوند دلها و تفكرها در جهت استحكام اتحاد و همبستگى و منبعى است براى تقسیم مهربانى ها و صفا و صمیمیت ها. 
 

پى نوشت ها: 
1 . طه / 14. 
2 . پرستش آگاهانه, ص158. 
3 . همان, ص159. 
4 . توبه/ 18. 
5 . نماز و زندگى, هشتمین اجلاس سراسرى نماز (مقالات) ص112. 
6 . اصول كافى, ج3, ص269. 
7 . همان, ص251. 
8 . رعد / 22. 
9 . انفال/ 4 ـ 3. 
10 . نماز و زندگى, ص124. 
11 . اصول كافى, ج3, ص255. 
12 . همان. 
13 . تفسیر نمونه, ذیل آیه شفاعت. 
14 . فرقان / 28 ـ 27. 
15 . همان. 
16 . مروارید غلطان (سخنان ائمه((ع))) ص64. 
17 . همان. 
18 . حجرات / 2. 
19 . تربیت اسلامى, ویژه تربیت اخلاق, ص101. 



تاریخ : سه شنبه 6 مهر 1395 | 08:52 ب.ظ | نویسنده : علیرضا دلربا | نظرات

  • paper | الگوریتم | مدرسه نونهالان